Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’a ait bir yük gemisini alıkoyduğunu ilan etmesinin ardından, Washington ile Tahran arasında sağlanan ateşkesin tamamen çökebileceğine dair endişeler haftanın ilk gününde zirveye ulaştı. ABD yönetimi, geminin İran limanlarına yönelik uygulanan ablukayı delme girişiminde bulunduğunu iddia ederken; Tahran, bu hamleye çok sert bir misilleme ile karşılık verileceğini duyurdu.
Gerilim Nasıl ve Neden Tırmandı?
ABD Başkanı Donald Trump, İran limanlarına yönelik kuşatmayı aşmaya çalışan bir kargo gemisine yönelik operasyon düzenlendiğini ve gemiye el konulduğunu açıkladı. Trump, gemiye durması için gerekli tüm uyarıların iletildiğini ancak mürettebatın bu çağrıları dikkate almadığını öne sürerek, “Donanmamız geminin makine dairesini vurarak ilerlemesini tamamen durdurdu” ifadelerini kullandı.
Operasyon sırasında ABD kuvvetlerinin gemiye yaptığı uyarıda, “Makine dairesini boşaltın, makine dairesini boşaltın, gemiyi etkisiz hale getirecek ateş açmaya hazırız” denildiği bildirildi. İran ordusu ise bu saldırıya yanıt verileceğini ilan ederken, İran medyası insansız hava araçlarının ABD gemilerini hedef aldığını iddia etti. Buna karşın şu ana kadar herhangi bir hasar kaydı bildirilmedi.
Baskın Anı Nasıl Gerçekleşti?
İran’a ait ‘Tosca’ adlı geminin alıkonulması sonrası oluşan tepkiler üzerine, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) operasyon anına dair görüntüleri kamuoyuyla paylaştı. Görüntülerde, ABD deniz piyadelerinin helikopter kullanarak gemiye çıkarma yaptığı anlar yer aldı.
CENTCOM’un X platformu üzerinden yayımladığı videoda, pazar akşamı bir ABD helikopterinin gemi üzerinde alçaktan uçuş yaptığı ve ardından silahlı askerlerin halatlarla güverteye indiği görüldü. Yapılan açıklamada, deniz piyadelerinin USS Tripoli (LHA-7) amfibi hücum gemisinden havalandığı, Umman Denizi üzerinden geçerek M/V Touska adlı İran bandıralı gemiye operasyon düzenlediği belirtildi.
İran: “Gemi Çin’den Geliyordu”
İran askeri yetkilileri, hedef alınan geminin rotasının Çin’den başladığını duyurdu. Bir ordu sözcüsü, ABD’nin bu eylemini ‘silahlı korsanlık’ olarak nitelendirerek, İran güçlerinin yakın zamanda misillemede bulunacağını ve “intikam alacağını” vurguladı. Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Artık gemileri üzerinde tam kontrole sahibiz, içinde ne olduğunu inceliyoruz” sözlerine yer verdi.
Ateşkes Neden Kritik Eşikte?
Bölgede kalıcı barışı tesis etme çabaları bu gelişme ile birlikte oldukça hassas bir noktaya geldi. Tahran yönetimi; devam eden abluka, ABD’nin sert retoriği ve ‘aşırı talepleri’ gerekçe göstererek yeni müzakere turlarına kapıyı kapattı. İranlı yetkililer, ABD’nin ateşkes sona ermeden önce gerçekleştirmeyi planladığı görüşmelere katılmayacaklarını bildirdi.
İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Mohammad Reza Aref, duruma ilişkin yaptığı açıklamada, “İran petrol ihracatı kısıtlanırken başkalarına ücretsiz güvenlik sağlanamaz. Ya herkes için serbest petrol piyasası olur ya da herkes ağır bedel öder” dedi. Bu gerginlik, Tahran’ın küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği kısıtlamalarını yeniden devreye sokmasının ardından yaşandı.
Trump’tan Hangi Yeni Tehditler Geldi?
Başkan Trump, daha önce yaptığı bir açıklamada İran’ın sunulan şartları reddetmesi durumunda ülkedeki enerji altyapısını ve köprüleri hedef alacaklarını dile getirmişti. Trump, temsilcilerinin ateşkesin bitmesine bir gün kala Pakistan’ın başkenti İslamabad’a ulaşacağını ifade etti. Beyaz Saray yetkilileri, heyette Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’ın yer alacağını belirtmiş olsa da, Trump son açıklamasında Vance’in müzakerelerde yer almayacağını söyledi.
Petrol Fiyatları Nasıl Etkilendi?
Sıcak çatışma riskinin artmasıyla birlikte petrol fiyatlarında keskin bir yükseliş yaşanırken, küresel borsalarda da dalgalanmalar görüldü. Piyasa uzmanları, Körfez bölgesine giriş ve çıkış yapan gemi trafiğinin bu süreçte minimum seviyede kalacağını tahmin ediyor. Bu sırada arabuluculuk görevini üstlenen Pakistan, artan tansiyona rağmen hazırlıklarını sürdürüyor. Güvenlik kaynakları, ABD’ye ait iki C-17 tipi askeri kargo uçağının İslamabad’daki hava üssüne iniş yaparak güvenlik ekipmanları getirdiğini kaydetti. Görüşmelerin yapılacağı Serena Oteli çevresinde güvenlik önlemleri en üst düzeye çıkarıldı.
