Dünya Bankası, İran’daki savaşın petrol ve metaller gibi kritik sanayi girdilerinde arzı olumsuz etkilemesi sebebiyle küresel emtia fiyatlarının bu yıl 2022’den bu yana en yüksek seviyelere ulaşacağını bildirdi.
Bankanın yayımladığı son Emtia Piyasaları Görünümü raporuna göre, emtia fiyat endeksinin 2023’te yaklaşık %16 artması bekleniyor. Bu artış, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin enerji piyasalarını derinden sarstığı dönemdeki enflasyon artışından bu yana, ilk yıllık yükseliş olma özelliği taşıyor.
TARİHİ ŞOK VE ENERJİ ARZI
İran savaşının şubat ayının sonlarında başlamasının ardından enerji ve gübre fiyatlarının çok yıllık zirvelere tırmandığı ifade edildi. Küresel deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, enerji ve emtia piyasalarında “tarihi” bir şok yaşanmasına neden oldu.
Dünya Bankası Başekonomisti Indermit Gill, savaşın küresel ekonomiyi dalgalar halinde etkilediğini belirterek, “Önce yüksek enerji fiyatları, ardından yüksek gıda fiyatları ve son olarak daha yüksek enflasyon geliyor” şeklinde değerlendirmelerde bulundu.
BAZ SENARYO VE PETROL TAHMİNİ
Bankanın baz senaryosuna göre, en şiddetli arz kesintilerinin mayıs ayında sona ermesi durumunda enerji fiyat göstergesinin bu yıl yaklaşık %24 artması öngörülüyor. Brent petrolün ise yıl boyunca varil başına ortalama 86 dolar seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.
Bu tahmin, ocak ayında açıklanan 60 dolarlık beklentiye göre yukarı yönlü bir revizyon anlamına geliyor.
GAZ VE GÜBRE FİYATLARINDA ARTIŞ
Doğal gaz ve gübre piyasalarında da savaşın etkisiyle sert fiyat artışları gözlemlendi. Dünya Bankası, gübre maliyetlerinin bu yıl %31 artacağını öngörüyor.
Bu yükselişin, çiftçilerin gelirleri ve gelecekteki tarımsal üretim üzerinde risk oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.
GIDA GÜVENCESİZLİĞİ RİSKİ
Rapora göre, emtia fiyatlarındaki artışın zamanla gıda fiyatlarına da yansıması ve gıda güvencesizliğini artırması bekleniyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, ithalata bağımlı ülkeler için kritik ticaret yollarını keserken, artan yakıt ve navlun maliyetleri temel tüketim ürünlerinin fiyatlarını yukarı çekiyor.
Dünya Bankası, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalması durumunda bu yıl 45 milyona kadar insanın daha akut gıda güvencesizliği ile karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
Gill, en büyük yükün, gelirlerinin önemli bir kısmını gıda ve yakıta ayıran düşük gelirli kesimler tarafından taşınacağını belirterek, “Tüm bunlar bize çarpıcı bir gerçeği hatırlatıyor; savaş, kalkınmanın tersine işlemesidir” dedi.
Kaynak: Cumhuriyet
