Kanada’nın enerji üretiminde lokomotif görevi üstlenen eyaletlerinden Alberta, federal yönetimle yaşanan gerilimlerin ardından geleceğini oylamaya hazırlanıyor. Alberta Başbakanı Danielle Smith, bölge halkının 19 Ekim’de sandık başına giderek eyaletin Kanada içinde kalıp kalmaması konusundaki fikirlerini beyan edeceğini duyurdu.
Başbakan Smith, gerçekleştirilecek bu oylamanın hukuki olarak bağlayıcı bir bağımsızlık referandumu niteliği taşımadığını özel olarak not düştü. Alberta’nın Kanada’nın bir parçası olarak kalmasından yana olduğunu dile getiren Smith, buna karşın vatandaşların eyaletin rotasına dair görüşlerini demokratik bir platformda dile getirmesi gerektiğini savundu.
Referandum Süreci Nasıl Başladı?
Bağımsızlık taleplerini dile getiren Stay Free Alberta adlı oluşumun yaklaşık 302 bin imza toplaması, oylama kararının alınmasında belirleyici oldu. Eyalet yasalarına göre, yurttaş girişimiyle bir referandum sürecinin önünü açmak için bir önceki seçimde kullanılan oyların yüzde 10’una karşılık gelen 177 bin 732 imzanın toplanması yeterli görülüyor.
Anlaşmazlığın Kaynağı Ne?
Kanada’nın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine ev sahipliği yapan Alberta ile federal hükümet arasında uzun süredir devam eden bir “ekonomi ve çevre” çatışması yaşanıyor. Eyalet yönetimi; vergilendirme sistemleri, çevre düzenlemeleri, enerji politikaları ve yerel kaynakların dış pazarlara sevkiyatı konularında Ottawa ile ters düşüyor.
Ayrılık yanlısı gruplar, federal hükümetin uygulamalarının Alberta’nın kaynaklara dayalı ekonomisini baskıladığını iddia ediyor. Ancak mevcut anket verileri, eyalet genelinde tam bağımsızlık fikrine destek verenlerin hâlâ azınlıkta olduğunu ortaya koyuyor.
Taraflar Ne Diyor?
Tartışmalar sadece siyasi arenada değil, hukuk zemininde de yankı buluyor. Kanada’daki bazı İlk Ulus (yerli) grupları, ayrılık girişimlerinin mevcut anlaşmalardan doğan haklarını ihlal edebileceği endişesiyle konuyu yargıya taşıdı. Bu hukuki hamleler, olası bir bağımsızlık sürecinin anayasal olarak çok daha karmaşık bir hal alabileceğini gösteriyor.
Kanada Başbakanı Mark Carney ise birlik mesajı vererek Alberta’nın ülke için “vazgeçilmez” bir parça olduğunu ifade etti. Carney, eyaletin enerji politikaları ve ihracat pazarlarına erişim konusundaki şikâyetlerini çözüme kavuşturmak için çalıştıklarını belirterek, daha güçlü bir Kanada inşa etme taahhüdünde bulundu.
Süreç Nasıl İlerleyecek?
Ekim ayında yapılacak oylamadan ayrılık yönünde bir eğilim çıksa bile, Alberta’nın Kanada’dan tek taraflı olarak ayrılması yasal olarak mümkün değil. Kanada anayasal sistemine göre, net bir referandum sonucunun ardından federal hükümet ve diğer tüm eyaletlerle resmi müzakerelerin yürütülmesi zorunluluğu bulunuyor. Ayrıca yerli halkların açtığı davalar, sürecin önündeki en kritik hukuki engellerden biri olarak görülmeye devam ediyor.
