Küresel teknoloji dünyasının can damarı sayılan nadir toprak elementleri üzerinden ABD ve Çin arasında yaşanan gerilim, diplomatik temaslara rağmen tırmanmaya devam ediyor. İki süper güç arasında ihracat engellerinin esnetilmesine yönelik görüşmeler sürse de Pekin yönetiminin, bu stratejik mineraller üzerindeki kontrolünü büyük ölçüde elinde tuttuğu görülüyor.
Ne Yaşanıyor?
Reuters tarafından Çin gümrük verilerine dayandırılarak hazırlanan rapora göre, Pekin yönetimi savunma, havacılık ve yarı iletken üretimi gibi yüksek teknoloji alanlarında hayati önem taşıyan elementlerin dış satımını ciddi şekilde kısıtlıyor. Veriler, Nisan 2025 tarihinde yürürlüğe giren yeni kontrollerin ardından; itriyum, disprozyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementlerinin sevkiyat miktarının, önceki bir yıla kıyasla yaklaşık yüzde 50 oranında gerilediğini ortaya koyuyor.
Niçin Bu Elementler Kritik Önem Taşıyor?
Bahsi geçen stratejik madenler; savaş uçaklarının üretiminden gelişmiş mıknatıs sistemlerine, elektronik cihazlardan elektrikli araçlara ve yarı iletken teknolojilerine kadar pek çok kritik alanda kullanılıyor. Geçtiğimiz yıl Güney Kore‘de düzenlenen zirvede ABD ile Çin, kısıtlamaların kaldırılması noktasında bir fikir birliğine varmıştı. Ancak son veriler, Pekin’in önemli sınırlamaları uygulamaya devam ettiğini gösteriyor.
Kimler ve Hangi Şirketler Etkileniyor?
Beyaz Saray yetkilileri, iki ülke arasındaki müzakerelerin devam ettiğini ve piyasalarda istikrarın hedeflendiğini belirtirken, mevcut anlaşmaların geleceğine dair belirsizlik sürüyor. Reuters’a bilgi veren bir başka ABD’li yetkili, arz sıkıntısının ciddi bir problem teşkil ettiğini vurguladı. Hatta Beyaz Saray‘ın, ihtiyaç duyduğu minerallere ulaşamadığı için aylık yüz milyonlarca dolar gelir kaybına uğrayan büyük bir Amerikan sivil ve savunma şirketi için Çin’den ihracat izni alınması adına bizzat devreye girdiği aktarıldı. Öte yandan, jet motorlarında kullanılan itriyum tedarikindeki aksamalar nedeniyle bazı havacılık devlerinin üretimi geçici olarak durdurduğu biliniyor.
Nasıl Bir Fiyat Artışı Yaşandı?
Çin’in uyguladığı bu ambargo benzeri kısıtlamalar sadece ABD’yi değil, Almanya ve Japonya gibi bu kaynaklara bağımlı ülkeleri de sarsıyor. Danışmanlık firması Argus verilerine göre, Nisan 2025‘ten bu yana disprozyum ve terbiyum fiyatlarında 4 ile 5 kat arası bir artış görülürken, itriyum fiyatları şaşırtıcı bir şekilde yaklaşık 140 kat yükseldi.
Çözüm İçin Neler Yapılıyor?
Çin’e olan bağımlılığı kırmak isteyen G7 ülkeleri, alternatif tedarik ağları kurmak için çeşitli girişimler başlattı. Ancak uzmanlar, Çin’in küresel nadir toprak elementleri üretimindeki baskın rolünün ve hakimiyetinin yakın vadede sona ermesinin oldukça zor olduğunu ifade ediyor.
