Amerikan yönetimi, İran ile savaşın sona erdirilmesi amacıyla nihai bir anlaşmaya varılması durumunda, Tahran için 300 milyar dolarlık bir yatırım fonunun kurulmasına izin vermeyi planlıyor. Bu fonun, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve nükleer müzakerelerde sağlanacak ilerlemelere bağlı olması bekleniyor.
Üst düzey bir ABD yetkilisi, Washington’un yaptırım hafifletilmesi ve İran’ın yeniden inşası için öngörülen bu büyük fon hakkında görüşmeler yaptığını belirtti. Belirtilen teşviklerin, İran’ın Cuma günü İsviçre’de imzalaması beklenen mutabakat zaptına uyumuna bağlı olacağı ifade edildi.
İngiliz Financial Times gazetesinin haberine göre, konu hakkında bilgi sahibi bir kişi, fonun kurulmasının mutabakat zaptının önemli bir parçası olacağına dikkat çekti. Sürecin, ateşkesin 60 gün uzatılması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve nükleer anlaşmaya yönelik müzakerelerin devam etmesini kapsayacağı öngörülüyor.
FON KAMU KAYNAKLARINDAN OLUŞMAYACAK
Konuya yakın kaynaklar, Avrupa, Asya, Güney Kore, Japonya ve ABD’deki birçok şirketin bu fona ilgi gösterdiğini kaydetti. Yaptırımların kaldırılması durumunda, fonun önemli bir büyüklüğe ulaşabileceği değerlendiriliyor.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, CBS News’e yaptığı açıklamada, 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonunun İran’ın “kendi yükümlülüklerini yerine getirdiği sürece erişebileceği bir fırsat” olduğunu ifade etti.
MALİ TEŞVİKLER TARTIŞMA KONUSU
ABD’nin İran için gündeme getirdiği mali teşviklerin büyüklüğü, müzakerelerde tartışmalı bir konu haline geldi. Bu durum, Donald Trump için de siyasi olarak hassas bir mesele olarak değerlendiriliyor. Trump’ın, İran rejimini ödüllendirdiği görüntüsünden kaçınmak istediği belirtiliyor.
Trump, Barack Obama yönetiminin 2015’te diğer dünya güçleriyle imzaladığı nükleer anlaşmayı sert bir dille eleştirmişti. O dönem, anlaşmanın Tahran’a “nakit dolu paletler” gönderildiği eleştirilerinde bulunmuştu.
Mutabakat zaptını eleştirenler, gündemdeki mali teşviklerin Obama dönemindeki anlaşmadan daha büyük olacağına dair görüş belirtiyor.
Üst düzey bir yetkili, Trump, Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın belgeyi uzaktan imzalamasından bu yana İran’a “sıfır” dolar aktarıldığını açıkladı.
YAPTIRIM HAFİFLETİLMESİ AŞAMALI OLACAK
Mutabakat zaptı kapsamında, İran’ın yurtdışında tutulan varlıklarının serbest bırakılması gibi yaptırım hafifletmelerinin aşamalı olarak gerçekleştirileceği ifade edildi. Bu sürecin, nükleer müzakerelerdeki ilerlemeye ve nihai anlaşmaya bağlı olacağı belirtildi.
Üst düzey Trump yönetimi yetkilileri, başlangıçta güven inşa etmek amacıyla “küçük finansal jestler” yapılabileceğini de dile getirdi.
ABD’li yetkililer, İran’ın daha geniş fonlara erişim izni ile ilgili kararların kesin ölçütlerden ziyade genel değerlendirmelere dayanacağını kaydetti.
Bir üst düzey yetkili, “Yaptırım hafifletme belirli bir davranışa özel olarak bağlı değil. Genel olarak uygun davranmalarına bağlı. En çok önemsediğimiz konu ise nükleer program” açıklamasında bulundu.
ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ URANYUM İÇİN MEKANİZMA
Mutabakat zaptı çerçevesinde, Tahran ve Washington’un zenginleştirilmiş uranyum stokunun tasfiyesini ortak bir mekanizma altında çözmek için uzlaştığı belirtildi.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kişi, asgari taahhüt olarak tüm uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde sahada seyreltilmesinin öngörüldüğünü ifade etti.
Bir ABD’li yetkili, İran’ın nükleer programına ilişkin, İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaş sırasında ABD’nin İran’daki üç ana nükleer tesisi bombalamasına atıfta bulunarak, programın “zaten sistematik olarak yok edildiğini” söyledi.
Ancak yönetimin, İran’ın programını “yeniden inşa etmemesi” için gerekli adımları görmek istediği belirtildi. İran’ın 9 bin kilogramdan fazla zenginleştirilmiş uranyum stoku bulunduğu, bunun büyük bir kısmının düşük seviyede zenginleştirildiği ancak 440 kilogramının nükleer silah seviyesine yakın saflıkta olduğu kaydedildi. Trump, bu materyali “nükleer toz” olarak tanımlamıştı.
Kaynak: Cumhuriyet
