Aydın sınırları içerisinde yer alan ve Türkiye’nin paha biçilemez kültür hazineleri arasında gösterilen Latmos Dağları, çok yönlü bir tehdit kuşatması altında can çekişiyor. Bir yanda feldispat (taş) ocakları ve RES projelerinin baskısı, diğer yanda ise bilinçsiz ziyaretçilerin müdahaleleri nedeniyle bu eşsiz miras silinme noktasına geldi. Son olarak Milas Gölyaka mevkisindeki Kerdemelik kaya resminin bulunduğu alan, kimliği belirsiz şahıslarca boyanarak tanınmaz hale getirildi.
Latmos’taki Tahribatın Boyutu Nedir?
Kuşadası Ekosistemi Koruma ve Doğa Sevenler Derneği (EKODOSD) tarafından yapılan açıklamada, bölgedeki kültürel varlıkların tescil edilmiş olmasına rağmen, alanın tamamını kapsayan bütüncül bir koruma statüsünün bulunmadığına dikkat çekildi. Anadolu’nun en eski masiflerinden biri olan Beşparmak Dağları (Latmos), jeolojik yapısıyla adeta bir coğrafya parkını andırıyor. Gnays kayaların aşınmasıyla oluşan ve canavarlardan insan yüzlerine kadar pek çok figüre benzetilen kaya yapıları, Bafa Gölü çevresindeki arkeolojik zenginlikle birleşerek dünyada eşine az rastlanır bir bütünlük oluşturuyor.
Latmos Kaya Resimleri Neden Önemli?
Bölge, tarihin en eski dönemlerinden itibaren Anadolu’nun en önemli kutsal alanlarından biri olarak kabul ediliyor. Latmos’ta saptanan ve MÖ 6. bin ile MÖ 5. bin yıllarının ilk yarısına tarihlendirilen kaya resimleri, Yakındoğu arkeolojisi açısından son yılların en büyük keşiflerinden biri olarak literatüre geçmiş durumda.
Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı arkeolog Nezih Başgelen, bölgedeki tehlikenin boyutlarını şu sözlerle ifade etti: “Bafa Gölü’nün doğu ve kuzeydoğusundaki koruma altındaki alan içindeki yeni maden ocakları ve Res girişimleri hektarlarca alandaki tarihi ve doğal değerler yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.”
Tahribat Nerelerde ve Nasıl Gerçekleşiyor?
| Bölge / Mevki | Tahribatın Türü | Durum |
|---|---|---|
| Kerdemelik (Gölyaka) | Bilinçsizce boyama ve karalama | Son tespit edilen ağır hasar |
| Göktepe Kaya Resmi | Sıvı sürülerek aşındırma (2012) | Failler 14 yıldır bulunamadı |
| Bozalan Yaylası Mağaraları | Ateş yakılması sonucu oluşan kurum | Resimler tamamen yok oldu |
| Genel Latmos Alanı | Yağlı madde ve ıslak bezle silme | Ciddi doku kaybı |
Ziyaretçi Müdahaleleri ve Koruma Sorunu
Arkeolog Nezih Başgelen, resimlerin daha net görünmesi amacıyla ziyaretçilerin kaya yüzeylerine yağlı maddeler sürmesinin veya ıslak bezle müdahale etmesinin telafisi güç zararlar verdiğini belirtti. Başgelen, “Gerekli koruma önlemleri alınamazsa turizme tam açılmamış, kültürel ve doğal değerleriyle eşsiz özellikler taşıyan bu yöre bir daha geri gelmeyecek şekilde zarar görecek. Bu yıkıcı uygulamalar karşısında sivil toplum kuruluşları ve yerel halk birlikte büyük bir mücadele vererek hem açılan davalarla hem de protesto eylemleriyle Latmos’u doğasıyla ve kültürüyle korumak için örnek bir çaba gösteriyor” dedi.
Sosyal Medyanın Etkisi ve Denetim Eksikliği
EKODOSD, sosyal medyadaki kontrolsüz paylaşımların yarattığı riske vurgu yaptı. İyi niyetli olsa dahi bölgenin her noktasını açıkça gösteren abartılı paylaşımların, alanı denetimsiz bir insan akınına maruz bıraktığı ifade edildi. Açıklamada, “Tamamen bakir ve ıssız olan, herhangi bir denetim ve kontrol mekanizması bulunmayan bu eşsiz coğrafya korunmaya muhtaçtır” denilerek, bölgeye gidiş-gelişlerin takibinin imkansızlığına değinildi.
Son olarak Milas Müze ekipleri, Kerdemelik’teki yeni tahribat üzerine inceleme başlattı. Ancak uzmanlar, özellikle kış aylarında mağara ve kaya sığınaklarında yakılan ateşlerin, içeride tarihi bir resim olup olmadığına bakılmaksızın tüm mirası küle çevirdiğini hatırlatıyor. Latmos’un geleceği için sivil toplum ve yerel halkın direnişi sürerken, resmi kurumların daha kapsamlı bir koruma planını devreye sokması bekleniyor.
