Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran kanadından gelen barış hamlesini sert bir dille geri çevirince dünya enerji piyasalarında kriz çanları çalmaya başladı. Washington’dan gelen olumsuz yanıtın ardından küresel petrol fiyatları, haftanın ilk gününde varil başına 4 doları aşan bir artış kaydederek yatırımcıları tedirgin etti.
Ne Oldu? Trump’ın Sert Yanıtı Petrolü Ateşledi
Yaklaşık 10 haftadır devam eden askeri hareketliliği bitirme ve diyalog sürecini başlatma hedefiyle ABD tarafından sunulan taslağa, Tahran yönetimi pazar günü detaylı bir yanıt verdi. Ancak Başkan Trump, İran’ın sunduğu bu karşı teklifi sosyal medya mecrası Truth Social üzerinden yaptığı “Hiç hoşuma gitmedi. TAMAMEN KABUL EDİLEMEZ” açıklamasıyla reddetti. Trump’ın bu çıkışı, piyasalarda arz güvenliğine dair endişeleri tetikledi.
Kim, Ne İstiyor? İran’ın Talepleri ve Müzakere Şartları
Tahran yönetimi, çatışmaların tüm bölgelerde eş zamanlı durdurulmasını şart koşarken, bilhassa Lübnan sınırındaki gerilimin son bulmasına vurgu yaptı. İran basınına yansıyan bilgilere göre hükümet, savaşın yol açtığı maddi kayıpların karşılanmasını ve Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik haklarının tanınmasını bekliyor. İran’ın masadaki diğer kritik talepleri ise şöyle sıralandı:
- Deniz ablukasının tamamen kaldırılması,
- Olası yeni saldırılara karşı uluslararası güvence verilmesi,
- Ekonomik yaptırımların ve petrol satış yasaklarının sona erdirilmesi.
Buna karşın Washington’ın stratejisi, önce silahların susmasını, ardından nükleer program gibi kronik sorunların müzakere edilmesini öngörüyor.
Neden Hürmüz Boğazı Kritik? Küresel Enerji Koridorunda Düğüm
Dünya genelindeki petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin rotası olan Hürmüz Boğazı, mevcut krizin merkez üssü konumunda. Bölgedeki askeri hareketlilik nedeniyle gemi trafiği durma noktasına gelirken, son veriler boğazdan yalnızca 3 petrol tankerinin geçiş yaptığını gösteriyor. Analistler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmanın artık tamamen Washington ve Tahran hattından gelecek diplomatik sinyallere endeksli olduğunu belirtiyor.
Nerede Çatışmalar Sürüyor? Körfez Hattında Drone Hareketliliği
Barış arayışlarına rağmen bölgedeki askeri gerginlik sönümlenmiş değil. Birleşik Arap Emirlikleri, İran menşeli olduğu iddia edilen iki insansız hava aracını etkisiz hale getirdiğini duyurdu. Benzer bir hareketlilik Kuveyt hava sahasında da yaşanırken, ülke savunma sistemlerinin devreye girdiği açıklandı. Katar ise Abu Dabi çıkışlı bir kargo gemisine düzenlenen drone saldırısını sert bir dille kınadı. Öte yandan, Lübnan’ın güney kesiminde İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların, ateşkes çabalarına rağmen devam ettiği bildiriliyor.
Liderlerin Kararlılık Mesajları
İsrail Başbakanı Netanyahu, operasyonların sürdüğünü belirterek, “Savaş bitmedi” mesajını verdi. CBS News kanalına konuşan Netanyahu, İran’ın uranyum zenginleştirme çalışmaları ve füze kapasitesine yönelik müdahalelerin devam edeceğini söyledi. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ise geri adım atmayacaklarını vurgulayarak, “Asla düşmana boyun eğmeyeceğiz” ifadesini kullandı.
ABD içerisinde ise artan akaryakıt maliyetleri yönetimi zor durumda bırakıyor. Yapılan kamuoyu yoklamaları, seçmenlerin uzayan çatışma süreci ve ekonomik yansımalarından büyük rahatsızlık duyduğunu ortaya koyuyor. Bu esnada ABD’nin boğazı güvenli hale getirmek için NATO müttefiklerinden istediği askeri destek talebi de, kapsamlı bir barış planı olmaması gerekçesiyle şimdilik karşılıksız kalmış durumda.
