Uluslararası Af Örgütü tarafından kamuoyuyla paylaşılan 406 sayfalık “Dünyada İnsan Haklarının Durumu 2025/26” raporu, küresel ölçekte hukuka yönelik saldırıları gözler önüne serdi. 144 ülkenin mercek altına alındığı çalışmada, özellikle ABD, İsrail ve Rusya‘nın hamlelerinin 2025 yılında uluslararası hukuk düzenini sarstığı ve ağır saldırgan girişimlerin bu döneme damga vurduğu ifade edildi.
Kimler Uluslararası Hukuku Hedef Alıyor?
Raporda; güçlü devletlerin ve küresel şirketlerin çok taraflı düzene, uluslararası hukuka ve temel insan haklarına yönelik saldırıları nedeniyle dünyanın tehlikeli bir eşiğe geldiği uyarısı yapıldı. Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, mevcut durumu şu sözlerle değerlendirdi: “Çağımızın en zorlu dönemiyle karşı karşıyayız. İnsanlık, ulus ötesi hak karşıtı hareketler ile hukuksuz savaşlarla ve açıkça ekonomik şantajla egemenliğini dayatmaya kararlı olan yırtıcı devletlerin saldırıları altında”.
Callamard, en güçlü aktörlerin kontrol ve kâr hırsıyla doğrudan insan haklarının temellerine saldırdığını belirterek, Orta Doğu‘daki şiddetin bu kural tanımazlığın bir sonucu olduğunu vurguladı. ABD-İsrail ortaklığının BM Şartı‘na aykırı saldırılarının İran‘ın misillemelerini tetiklediği, bu sürecin sivillere ve altyapıya yönelik açık bir savaşa dönüştüğü kaydedildi.
Orta Doğu ve Gazze’de Durum Ne?
İsrail’in Ekim 2025‘teki ateşkes kararına rağmen Gazze‘de soykırım eylemlerine ve Filistinlilere yönelik apartheid sistemine devam ettiği belirtildi. Rapora göre; 2 milyon Filistinli hukuka aykırı şekilde yerinden edilirken, 2025 yılında 26 bin 791 Filistinli yaşamını yitirdi, 64 bin 65 kişi ise yaralandı. 2025 yılı ortası itibarıyla yarım milyonu aşkın kişinin kıtlık riskiyle yüz yüze olduğu, sadece Temmuz ayında 13 bin çocuğun akut yetersiz beslenme tedavisi gördüğü aktarıldı.
İşgal altındaki Batı Şeria‘da ise yasadışı yerleşimlerin genişlediği, 849 kontrol noktası tespit edildiği ve 2025‘in ilk 10 ayında 1.600‘den fazla yerleşimci şiddeti vakasının yaşandığı bildirildi. Bu rakamların 2009‘dan bu yana kaydedilen en yüksek yıkım ve zorla tahliye sayıları olduğu vurgulandı.
Dünya Genelinde Hangi Hak İhlalleri Yaşandı?
Raporda farklı coğrafyalardan şu çarpıcı tespitlere yer verildi:
- ABD, Rusya ve İsrail, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) mekanizmalarını zayıflatmaya çalıştı. Trump yönetimi mahkeme çalışanlarına yaptırım uygularken, Rusya ise UCM yetkilileri hakkında yakalama kararı çıkardı.
- Brezilya‘nın Rio de Janeiro kentinde yoksul mahallelerde yürütülen operasyonlarda 120‘den fazla kişi hayatını kaybetti.
- Afganistan‘da Taliban; kadınların eğitim, çalışma ve seyahat haklarını tamamen engelleyen politikalarını sertleştirdi.
- Birleşik Krallık, Palestine Action grubunu terör yasaları kapsamında yasaklı ilan ederek 2.700‘den fazla kişiyi gözaltına aldı. Şubat 2026‘da Yüksek Mahkeme bu kararı hukuksuz bulsa da hükümet temyize gitti.
Türkiye ve İmamoğlu Hakkındaki Ayrıntı Nedir?
Raporun Türkiye başlığında, İBB Başkanı ve CHP‘nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu‘nun durumuna dikkat çekildi. İmamoğlu‘nun gözaltına alınmasının ardından yüzlerce barışçıl göstericinin alıkonulduğu bilgisi paylaşıldı. Ayrıca İmamoğlu‘nun, 400‘den fazla kişiyle birlikte “siyasi güdümlü” olduğu belirtilen sözde yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandığı ifade edildi.
İnsan Hakları İçin Neden Acil Eylem Çağrısı Yapıldı?
2025 raporu, mevcut çöküşün 2026 ve sonrasında küresel istikrar ile milyonlarca hayat üzerinde yıkıcı sonuçlar doğuracağını savunuyor. Devletlerin taviz politikalarından vazgeçmesi gerektiğini belirten rapor, Agnès Callamard‘ın şu çağrısıyla noktalanıyor: “2026, eyleme geçtiğimiz ve tarihin yalnızca bize dayatılan bir şey olmadığını, onu bizim yazdığımızı gösterdiğimiz yıl olsun. İnsanlık adına tarih yazmanın zamanı şimdidir.”
