Dünya mirasının göz bebeği Efes’te, asırlardır toprak altında veya yıkılmış halde bekleyen tarihi yapılar, modern restorasyon teknikleriyle yeniden hayat buluyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hayata geçirilen “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi, antik kentin ihtişamını geleceğe taşımak adına titiz bir çalışma yürütüyor.
Efes’in Sessiz Tanıkları ‘Taş Hastanesi’nde Tedavi Ediliyor
Antik kentin yeni ziyaretçi güzergahı üzerinde yer alan Stadyum Caddesi’nde, yüzyıllar boyu deprem ve yangın gibi felaketlerle sarsılan sütunlar ve mimari bloklar için özel bir alan oluşturuldu. Ekip içerisinde “taş hastanesi” olarak adlandırılan bu bölümde; kırılmış sütunlar, yazıtlı bloklar, kaideler ve başlıklar uzman restoratörler tarafından tek tek ele alınıyor. Burada ilk olarak belgelenen taşlar, ardından temizlik ve güçlendirme aşamalarından geçirilerek orijinal yerlerine monte ediliyor.
5W1H ile Efes Restorasyon Çalışmaları
Kim? Çalışmalar, Pamukkale Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bahadır Duman koordinatörlüğünde; arkeolog, mimar, mühendis ve restoratörlerden oluşan 200-250 kişilik dev bir kadro ile gerçekleştiriliyor.
Ne? Antik yapı taşlarının mekanik ve kimyasal temizliği, birleştirilmesi ve tarihi caddelerin ayağa kaldırılması işlemleri yapılıyor.
Nerede? UNESCO Dünya Miras Listesi’nde bulunan Efes Antik Kenti’ndeki Stadyum Caddesi, Liman Caddesi ve antik tiyatro bölgelerinde yürütülüyor.
Ne Zaman? 2023 yılında başlayan projenin, Stadyum ve Liman caddelerindeki etaplarının yıl sonunda tamamlanması planlanıyor.
Nasıl? Uzman personel her taşı en ince ayrıntısına kadar tarayıp çizimlerini yapıyor, ardından uygun restorasyon müdahaleleriyle parçalar birleştiriliyor.
Neden? Ziyaretçilere antik çağı daha iyi hissettirmek, Efes’in bilinmeyen noktalarını turizme kazandırmak ve kültürel mirası korumak amacıyla yapılıyor.
Restorasyon Süreci ve Hedefler
| Bölge | Yapılan Çalışma | İlerleme Durumu |
|---|---|---|
| Stadyum Caddesi | 120-130 Sütun ve Kaide Onarımı | %60 Tamamlandı |
| Liman Caddesi | Zemin Kaplama ve Roma Hamamı Kazısı | Devam Ediyor |
| Yazıtlar ve Heykeller | Türkçe-İngilizce Tercüme ve Belgeleme | Süreç İçinde |
Prof. Dr. Bahadır Duman: “Cansız Varlıklarla Uğraşıyoruz”
Proje koordinatörü Prof. Dr. Bahadır Duman, çalışmaların merkezindeki “taş hastanesi” kavramını şu sözlerle açıklıyor: “Burası bir hastane ama taş hastanesi, canlı değil, cansız varlıklarla uğraşıyoruz. Bunlar en ince ayrıntısına kadar taranıyor, çizimleri yapılıyor, belgeleniyor. Ardından olası müdahaleler restoratörler ve uzman personel tarafından kararlaştırılıp sonrasında mekanik, kimyasal, birleştirme ve temizleme çalışmaları yapılıyor.”
Stadyum Caddesi’nin 2500 yıl boyunca kullanımda kaldığını hatırlatan Duman, antik dönemde de benzer onarımlar yapıldığını belirterek, “Her şey nizami bir şekilde değil, bazen kaideler başlık olarak kullanılmış, bazen sütunlar ters çevrilmiş, alt üste gelmiş. Antik dönemde böyle birçok dokunuş var. Ziyaretçilerin antik çağı daha rahat algılayabilmesi için biz minimum düzeyde müdahalelerimizi yapıyoruz.” ifadelerini kullandı.
Yepyeni Bir Gezi Rotası Hazırlanıyor
Çalışmaların sadece Stadyum Caddesi ile sınırlı kalmayacağını vurgulayan Duman, antik tiyatro ve Liman Caddesi’ndeki planlara da değindi. Liman Caddesi sonundaki Orta Liman Kapısı için gerekli izinlerin alındığını söyleyen Duman, “Liman Caddesi’nin sonunda da 3 tane kapı var. Bunlardan Orta Liman Kapısı için korunma kurulundan izinleri alındı. Bu yıl itibariyle orada da minimum düzeyde anastilosis bazlı restorasyon çalışmaları yürüteceğiz.” dedi.
Efes’in geçmişte Küçük Asya’nın başkenti olduğunu belirten Prof. Dr. Duman, projeyle ilgili olarak, “Ziyaretçi, daha önce defalarca Efes’e gelmiş olsa da yepyeni bir güzergahla karşılaşacak.” diyerek sözlerini tamamladı.
