Türkiye’nin 2010 ile 2014 yılları arasında Tahran Büyükelçiliği görevini yürüten emekli büyükelçi Ümit Yardım, Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasında çatışmaları sonlandırması beklenen anlaşmayı Cumhuriyet gazetesine yorumladı. Bölgedeki dengelerin kökten değiştiğini vurgulayan Yardım, mevcut tablonun taraflar üzerindeki etkilerini ve olası riskleri detaylandırdı.
Anlaşma Ne Zaman İmzalanacak ve Süreçte Pürüz Çıkar mı?
Anlaşmanın cuma günü imzalanacağına dair duyuruları değerlendiren Ümit Yardım, sürecin hassasiyetine dikkat çekti. “Cumaya kadar bir problemin yaşanması ve anlaşmanın iptal olması mümkün mü” sorusuna yanıt veren Yardım, şu ifadeleri kullandı:
“Böyle bir ihtimal var. Daha önceki değerlendirmelerimde savaş konusunda mayıs-haziran gibi dünya kamuoyunu rahatlatacak adımlar atılacağını söylemiştim. Çünkü yaz dönemine çözüm ışığıyla girilmek isteniyordu. Bu paralelde, sayılan maddeler üzerinde genel mutabakata vardıklarını anlıyoruz. Fakat bunlar içerisinde acaba hangi başlıklar İsrail’in onayını almamıştır? Ben Lübnan konusunda endişeliyim. Ancak eğer Lübnan’da cumaya kadar radikal bir durum ortaya çıkmazsa, anlaşma imzalanır”
İsrail ve Lübnan Cephesinde Durum Ne?
İran’ın yarı resmi haber kaynağı Mehr, mutabakat metninde Lübnan’ı da kapsayan kalıcı bir ateşkesin bulunduğunu iddia etmişti. Buna karşın İsrail kanadından gelen ilk tepkiler, ordu birliklerinin Lübnan topraklarından çekilmeyeceği yönünde şekilleniyor.
Neden İran Kaybetmekte Bir Adım Önde?
Cuma günü imzaların atılması durumunda savaşın galibinin kim olacağı sorusuna Yardım, her iki tarafın da zarar gördüğünü ancak İran’ın durumunun daha kritik olduğunu belirterek şunları söyledi:
“Paylaşılan anlaşma maddelerinin bazıları, İran’ın ve ABD’nin kendi iç kamuoylarına yönelik maddeler. Kendi halklarına bunları olumlu bir şekilde satacaklar. İşin reel tarafı ise şu: Ben bu savaşı iki tarafın da kaybettiğini görüyorum. Fakat İran kaybetmekte bir adım önde olabilir. Çünkü üst düzey liderliği yok edildi, altyapısı çok büyük bir zafiyete uğradı. Çok derin maddi kayıplara uğradı. 7 Ekim 2023’ten sonra peyderpey Suriye’den dışlanmıştı; şimdi ise bu zayıf haliyle, Ortadoğu’da bir süre İran’a yer olmayacak. Bence en büyük kayıp bu. İran’sız yeni bir Ortadoğu kuruluyor”
Washington yönetiminin yaşadığı sürece de değinen Yardım, “Yaşadıkları en büyük kaybın, prestij kaybı olduğunu düşünüyorum. Bir küresel güç ne hale düştü” sözleriyle ABD’nin sarsılan imajına vurgu yaptı.
Süreç Nasıl İlerleyecek ve Uranyum Sorunu Çözülecek mi?
ABD’nin çatışma öncesindeki temel beklentileri olan balistik füze programı ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin durdurulması maddelerinin mevcut taslakta yer almaması dikkat çekti. Bu konudaki boşluğu değerlendiren Yardım, şu öngörüde bulundu:
“2-3 ay içerisinde nihai bir anlaşma yapabilirler. Burada sözü yine, yeni Ortadoğu denklemine getirmek istiyorum. İran hariç herkesin olduğu bir denklem. Dolayısıyla bu süreç içinde, İran bir müddet yüksek ses çıkaramayacaktır. Artık gücünün sınırlarını biliyor. İran, balistik füze ve uranyum konusunda radikal adımlar atmayabilir”
