Çernobil nükleer felaketinin Türkiye üzerindeki yıkıcı etkilerini ve bu süreçte yaşanan ihmalleri konu alan özel bir sergi, Salt Galata’da kapılarını açtı. 3 Mayıs tarihine kadar ziyaret edilebilecek olan bu çalışma, felaketin 40. yılında nükleer sızıntının ardından gizlenen gerçekleri sanatın ve mizahın diliyle yeniden hatırlatıyor.
Çernobil Sergisi Nerede ve Ne Zamana Kadar Ziyaret Edilebilir?
Sergi, Bankalar Caddesi’nde yer alan eski Merkez Bankası binasındaki Salt Galata bünyesinde izleyicilerle buluşuyor. İki farklı salonda ve iki ayrı bölüm halinde kurgulanan etkinlik, 3 Mayıs tarihine kadar açık kalacak. Türkçe ve Almanca çevirilerin de yer aldığı sergide, felaketin ardından yaşanan süreç tüm ayrıntılarıyla ve somut verilerle gözler önüne seriliyor.
Yazar, bu konuyu gündeme getirmesinde Prof. İnci Gökmen’den gelen bir telefonun etkili olduğunu belirtiyor. Bilim insanlarının desteğiyle şekillenen bu süreçte, sanatın dili kullanılarak geçmişin karanlık noktalarına ışık tutuluyor. Geçmişte yaşanan pervasız siyasi kararların, bitkiler, hayvanlar ve insanlar üzerindeki ağır bedelleri bu serginin temel odak noktasını oluşturuyor.
Felaketin Ardından Saklanan Gerçekler Nelerdi?
Sovyetler Birliği topraklarında gerçekleşen patlama, rüzgâr akımları aracılığıyla Almanya ve çevre ülkeleri etkisi altına almıştı. Berlin’deki uzman komiteleri, bulutların izlediği yolu titizlikle takip ederken, radyasyon yüklü akımların Edirne ve Trakya bölgesine ulaştığına dair uyarılar yapılıyordu. Bu kapsamda hayvanların otlaklara çıkarılmaması ve ahırlarda tutulması yönünde tavsiyeler verilmişti.
Türkiye cephesinde ise durum çok daha farklı bir gizlilikle yürütüldü. Askeri üslerdeki radarlar radyasyonlu bulutu saptasa da, bu bilgi halktan saklandı. Üniversitelere gönderilen resmi yazılarla piyasadaki ürünler üzerinde araştırma yapılması yasaklandı. Ancak bilimsel tutkuyla hareket eden akademisyenler, özellikle çaylar üzerindeki incelemelerinden vazgeçmedi.
Çaydaki Radyasyon Oranları ve Yaşanan Trajikomik Olaylar
Dönemin ağır bilançosu, özellikle Karadeniz çayı üzerinden hissedildi. Mayıs sürgünü olarak adlandırılan kaliteli çaylar Berlin’e gönderilirken, Türkiye piyasasına sunulan harmanlanmış çaylarda 30-35 bin bekerel düzeyinde kanserojen radyasyon saptandı. Geçtiğimiz yıl vefat eden Dr. Erdal Atabek, gazetesinde çay satışını ve içilmesini yasaklayarak sert bir önlem aldı. Bu durum, gazete çalışanları ve çizerlerin “Çay içme özgürlüğümüzü istiyoruz” dövizleriyle eylem yapmasına kadar uzanan ilginç bir sürece dönüştü.
| Kategori / Kişi | Önemli Veri veya Açıklama |
|---|---|
| Piyasadaki Çay | 30.000 – 35.000 Bekerel radyasyon |
| Haritadaki Veri | 60.000 Bekerel seviyesinde saptama |
| Cahit Aral | “Az radyasyonlu çay sağlığa iyi gelir” |
| Sergi Bitiş Tarihi | 3 Mayıs |
Sanat ve Belgesel ile Yüzleşme
Sergide, dönemin Sanayi ve Ticaret Bakanı Cahit Aral’ın kameralar önünde “Az radyasyonlu çay sağlığa iyi gelir” diyerek çay içtiği o meşhur ana dair göndermeler de bulunuyor. Ayrıca dönemin İstanbul Nükleer Araştırma Merkezi müdürü Prof. Ahmet Yüksel Özemre’nin, bilim insanlarını açıklama yapmaya zorladığı anların sanatsal canlandırmaları da sergide yer alıyor.
Etkinlikte, felaket döneminde henüz iki yaşında olan Onur Gökmen’in hazırladığı belgesel de önemli bir yer tutuyor. Olcay Birgün ve Aykut Gence gibi isimlerin anıldığı sergide, İnci Gökmen ve Ali Gökmen hocaların emekleri vurgulanıyor. Henry Bohr Vakfı gibi pek çok organizasyonun desteğiyle İstanbul’da düzenlenen bu etkinlikler, dayanışmanın ve hak arayışının bir sembolü niteliğinde.
Çernobil faciasının 40. yılında, yaşanan yalanların ve siyasi hırsların bedelini mizah ve sanatın süzgecinden geçerek öğrenmek isteyenler için Salt Galata’daki bu sergi kapsamlı bir arşiv sunuyor.
