İsviçre’nin Cenevre kentinde gerçekleştirilen dolaylı temaslardan somut bir sonuç alınamamasının ardından Beyaz Saray’dan dikkat çeken bir açıklama geldi. Sözcü Karoline Leavitt, İran hükümetinin ABD Başkanı Donald Trump ile bir mutabakata varmasının “çok akıllıca” bir adım olacağını ifade etti. Leavitt, salı günü yapılan görüşmelerde belirli başlıklarda mesafe katedilse de tarafların birçok konuda hâlâ ciddi görüş ayrılıkları yaşadığını belirtti.
Trump’ın saldırı iması ve bölgesel gerilim ne durumda?
Körfez hattına iki uçak gemisiyle birlikte binlerce asker gönderen Donald Trump, kendisine ait Truth Social platformu üzerinden sert bir uyarı yayımladı. Trump, İran’ın masaya oturmaması durumunda, ABD’nin Hint Okyanusu’ndaki Chagos Adaları’nda bulunan bir hava üssünü kullanarak İran’ı hedef alabileceğini yazdı. Bu tehditler, geçtiğimiz yıl Washington’un Fordow, Natanz ve İsfahan’da yer alan üç nükleer tesisi bombalamasıyla tırmanan ve 12 gün süren savaşın ardından sekteye uğrayan müzakere sürecinin üzerine geldi.
Trump, ocak ayında İran’daki hükümet karşıtı eylemlerin sert müdahalelerle bastırılmasının ardından askeri güç kullanma tehdidini yinelemişti. Tahran yönetimi ise bu tehditlere, dünya petrol ticareti için kritik olan Hürmüz Boğazı’nı kapatabileceği ve bölgedeki Amerikan üslerine saldırabileceği yanıtını vermişti. Bölgesel bir savaş riskine karşı Umman, Katar ve Suudi Arabistan gibi ülkeler gerginliği yumuşatmak için diplomatik temaslarını sürdürüyor.
İran ve Rusya neden ortak tatbikat düzenliyor?
Gerilimin tırmandığı bir atmosferde Tahran, Rusya ile Umman Denizi’nde yeni bir deniz tatbikatı başlatacağını duyurdu. İran Donanması’ndan Tuğamiral Hasan Maksudlu, perşembe günü yapılması planlanan bu askeri faaliyetin “bölge ülkelerine barış ve dostluk mesajı vermeyi” amaçladığını kaydetti. Maksudlu ayrıca, tatbikatın bölgedeki tek taraflı müdahaleleri engelleme ve petrol tankerleri ile ticari gemilere yönelik tehditlere karşı eş güdümü artırma hedefi taşıdığını dile getirdi.
İranlı yetkililer, ülkenin güney kesiminde perşembe günü 03.30 ile 13.30 saatleri arasında gerçekleştirilecek roket atışları nedeniyle havacılık ekiplerine yönelik bir uyarı yayımladı. Diğer yandan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ABD’nin İran’a yönelik yeni bir saldırı başlatmasının ağır sonuçları olacağını vurgulayarak tarafları sakin olmaya davet etti.
Lavrov’un nükleer kaza uyarısı neleri kapsıyor?
Al-Arabiya kanalına konuşan Lavrov, “Sonuçlar iyi olmaz. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetimindeki nükleer tesisler zaten hedef alındı. Gerçek bir nükleer kaza riski vardı” diyerek durumun ciddiyetine dikkat çekti. Lavrov, artan tansiyonun İran ile komşuları, özellikle de Suudi Arabistan arasındaki normalleşme adımlarını zedeleyebileceğini belirterek, “Herkes bunun ateşle oynamak olduğunu biliyor” dedi.
Müzakerelerde taraflar ne istiyor?
İran ve ABD, 6 Şubat tarihinde Umman’daki ilk dolaylı görüşmelerin ardından salı günü Cenevre’de tekrar bir araya gelmişti. Masadaki temel anlaşmazlıklar ise şu şekilde sıralanıyor:
- ABD’nin Talepleri: Washington, İran’ın kendi topraklarında uranyum zenginleştirmeyi tamamen durdurmasını ve müzakerelerin füze programı gibi nükleer dışı alanları da kapsamasını şart koşuyor.
- İran’ın Tutumu: Nükleer çalışmalarının barışçıl olduğunu savunan Tahran, ancak yaptırımların kalkması durumunda kısıtlamaları görüşebileceğini belirtiyor. İran yönetimi, “sıfır uranyum zenginleştirme” şartını reddederken füze kapasitesini tartışmaya açmıyor.
Bölgedeki askeri yığınak hangi seviyede?
Diplomatik çabalara rağmen ABD’nin bölgedeki askeri varlığı artış gösteriyor. Trump’ın talimatıyla gönderilen ikinci uçak gemisi USS Abraham Lincoln ve beraberindeki yaklaşık 80 uçaktan oluşan görev grubu, pazar günü itibarıyla İran sınırlarına yaklaşık 700 kilometre mesafede konumlandı. İran tarafında ise Devrim Muhafızları, pazartesi ve salı günleri Hürmüz Boğazı’nda olası güvenlik risklerine karşı kapsamlı askeri tatbikatlar icra etti.
