Mardin’in Midyat ilçesinde yer alan Eştroko (Ortaca) Mahallesi’nde yürütülen peyzaj düzenlemeleri sırasında, tarihi bir kiliseye ait olduğu düşünülen Süryanice yazıtlı taş bloklar keşfedildi. Bulunan kalıntıların tam olarak hangi döneme ait olduğu ve kökeni, yapılacak detaylı incelemelerin ardından kesinlik kazanacak. Bölgedeki arkeologların ilk gözlemlerine göre, bu buluntuların Hıristiyanlığın ilk evrelerine, yani MS 4. veya 5. yüzyıla kadar uzanabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.
Ne Bulundu?
Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı arkeolog Nezih Başgelen, Süryanicenin en eski formuyla yazılmış olan 13 adet taş blok hakkında önemli açıklamalarda bulundu. Başgelen, keşfin değerini şu sözlerle aktardı: “Üzerlerinde Süryanice yazılar yer alan 13 adet tarihi taş blok pek çok açıdan önemli epigrafik toplu bir bulgu. Mardin Müze Müdürlüğü uzmanlarının yaptığı ilk incelemelere göre bu yazıtların 12 ila 14. yüzyıllar arasına ait olabileceği değerlendirildi. Bazı uzmanlara göre Süryanicenin en eski ve köşeli yazı formu olan Estrangelo (klasik Süryanice) stiliyle yazılmış bu yazıtların geç antik çağa (MS 4. veya 5. yüzyıl) kadar uzanabileceği de belirtiliyor”.
Nerede ve Nasıl Ortaya Çıktı?
Mardin’in Midyat ilçesi Eştroko Mahallesi’ndeki çalışma alanında bulunan bu kitabelerin, geçmişte aynı bölgede yer alan tarihi Süryani Kilisesi Mor Aday’ın parçaları olabileceği tahmin ediliyor. Dilin kökenine ve kutsallığına değinen Başgelen, “Eski Aramicenin Urfa (Edessa) lehçesinden gelişmiş kadim bir dil olan Süryanice, Ortadoğu’nun en önemli dillerinden birisi. Hz. İsa ve havarilerinin günlük hayatta konuştuğu Aramicenin doğrudan devamı olan Süryanice bu açıdan Hıristiyanlık dünyasında çok kutsal ve saygın bir yere sahip. Hıristiyanlığın benimsenmesi sonrası kutsal metinlerin çevirisinde kullanılarak edebi ve teolojik bir kimlik kazandı” dedi.
Neden Önemli?
Antakya, Urfa ve Mardin hattında Batı lehçesinin kullanıldığını ifade eden Başgelen, Süryanicenin bilim tarihindeki rolünü vurgulayarak, “Süryanice, antik dönemin temel felsefe ve bilim metinlerinin Arapçaya ve İslam dünyasına aktarılmasında en önemli geçiş kanalı olmuştur” ifadelerini kullandı. Sağdan sola doğru yazılan ve 22 sessiz harfe sahip olan Süryani alfabesi; Estrangeli, Doğu ve Batı (Serto) olmak üzere üç farklı yazı stilinden oluşuyor. Bu kadim dil, günümüzde UNESCO’nun tehlike altındaki diller listesinde bulunuyor.
Yazıtların Tarihlendirilmesine İlişkin Görüşler
| İncelemeyi Yapan Kurum/Kişi | Öngörülen Tarih Aralığı | Temel Dayanak |
|---|---|---|
| Mardin Müze Müdürlüğü Uzmanları | 12 – 14. Yüzyıl | Epigrafik toplu bulgu analizi |
| Bazı Arkeologlar ve Uzmanlar | MS 4 – 5. Yüzyıl (Geç Antik Çağ) | Estrangelo (Klasik Süryanice) yazı stili |
