BBC arşivlerinde bulunan 1936 tarihli ses kaydı, arkeolog Howard Carter‘ın 3300 yıl boyunca uykuda olan Mısır’ın çocuk firavunu Tutankamon ile ilk karşılaştığı anı tüm canlılığıyla gözler önüne seriyor. Ünlü arkeolog o tarihi anı, “Bizim bastığımız yere en son 33 yüzyıl önce insanlar basmıştı. Buna karşın etrafımız, neredeyse devam eden hayat izleriyle doluydu” sözleriyle betimliyor.
Tutankamon‘un değerli eşyalarla dolu kaya mezarı ilk kez 1922 yılında gün yüzüne çıkarılmış, lahitine ise daha sonraki çalışmalarda ulaşılmıştı. 12 Şubat 1924 tarihindeki bu büyük buluşmayı BBC radyosuna anlatan Howard Carter‘ın sesi, aradan geçen 90 yılın ardından kadim bir tanıklık olarak yankılanıyor.
Kim: Howard Carter’ın Arkeolojiye Uzanan Sıradışı Yolu
Dünyanın en büyük arkeolojik başarılarından birine imza atan Carter, aslında 15 yaşında eğitimi yarıda bırakmış ve akademik bir diploma almamıştı. Ancak üstün çizim kabiliyeti sayesinde Norfolk yakınlarındaki Amherst ailesi tarafından fark edildi. Didlington Hall malikanesinde İngiltere‘nin en geniş özel Mısır koleksiyonuna sahip olan bu aristokrat aile, yetim genci koruması altına aldı.
Bu eserlerin hikayeleriyle büyüyen Carter, 17 yaşına geldiğinde sanatsal becerisiyle Mısır‘da iz sürücü ve çizimci olarak çalışma fırsatı yakaladı. Zengin aristokratların ve amatör tarihçilerin arkeolojiye büyük paralar yatırdığı bir dönemde, 20 yılı aşkın süre sahada tecrübe kazandı.
Nasıl: Tesadüfler ve Bir Mum Işığıyla Gelen Keşif
Krallar Vadisi‘nde yıllarca sonuç alamadan çalışan Carter için dönüm noktası Kasım 1922’de yaşandı. Nil Nehri‘nin batısındaki bu bölgede, mezarın girişi binlerce yıllık toprak tabakasının altında gizlenmişti. Bu doğal koruma, mezarı hırsızlardan ve diğer araştırmacılardan asırlarca saklamıştı.
Howard Carter, kapıya açılan ufak bir delikten mum ışığıyla içeri baktığında, finansörü Lord Carnarvon heyecanla bir şey görüp görmediğini sordu. Carter‘ın cevabı tarihe geçti: “Evet, harika şeyler.” Günlüğüne ise o anı, “Gözlerim karanlığa alıştıkça, odanın detayları sisin içinden yavaş yavaş ortaya çıktı. Garip hayvanlar, heykeller ve altın. Her yerde altın parıltısı vardı” diyerek not etti.
Tutankamon Keşfinin Kronolojik Özeti
| Tarih / Dönem | Önemli Olay |
|---|---|
| Kasım 1922 | Mezarın ilk girişinin keşfedilmesi |
| 12 Şubat 1924 | Firavunun taş lahitine ulaşılması |
| 1936 | Howard Carter’ın BBC’deki tarihi anlatımı |
| 1939 | Mezardan çıkan trompetlerin radyoda çalınması |
| 1972 | British Museum’da 1.6 milyon ziyaretçilik rekor sergi |
| 2025 | Tüm eserlerin Büyük Mısır Müzesi’nde toplanması |
Ne: Lahitin İçindeki Muazzam İşçilik
Ekibin lahite tam anlamıyla ulaşması, ön odanın keşfinden sonra 15 ay sürdü. Yaklaşık 1130 kg ağırlığındaki sarı kuvarsit kapağın kaldırılması için özel bir makara sistemi kuruldu. Kapak kalktığında, binlerce yıl sonra içeri sızan ışık, çocuk kralın altın heykelini aydınlattı. Carter o anı şu ifadelerle anlatıyordu:
“Gözlerimizin önünde beliren manzara o kadar muhteşemdi ki dudaklarımızdan hayret ifadesi bir ses çıktı. Lahitin içinde, muhteşem bir işçiliğe sahip genç kralın altın bir heykeli vardı. Bu, iç içe geçmiş üç tabuttan oluşan bir serinin en üst kapağıydı.”
Neden: Kültürel Bir Fenomen ve “Mumyanın Laneti”
Times gazetesinin “Yüzyılın en sansasyonel keşfi” olarak duyurduğu haber, 1920’li yıllarda bir “Kral Tut” çılgınlığı başlattı. Art Deco tasarımlardan caz şarkılarına kadar her yer Mısır motifleriyle doldu. Ancak keşiften birkaç ay sonra Lord Carnarvon‘un bir böcek ısırığı sonucu kan zehirlenmesinden ölmesi, “firavunun intikamı” ve “mumyanın laneti” efsanelerini körükledi.
Bu süreçte Mısır, 1882’den beri süren İngiliz işgaline karşı bağımsızlık mücadelesi veriyordu. 1922’de kısmi bağımsızlık kazanan ülkede Tutankamon, sömürge karşıtı direnişin bir sembolü oldu. Carter, eserlerin Kahire‘ye gönderilmesini şart koşan yerel yetkililerle sık sık gerginlik yaşadı. Ayrıca keşifte büyük emeği olan Ahmed Gerigar, Gad Hassan, Hüseyin Ebu Avad ve Hüseyin Ahmed Said gibi Mısırlı ustabaşıların isimleri uzun süre arka planda kaldı.
3000 Yıllık Sessizliği Bozan Trompetler
Mezarda bulunan biri gümüş, diğeri bronz iki trompet, 1939 yılında BBC radyosunda çalındı. Arkeolog Christina Finn, 2011’deki bir belgeselde, “3000 yıllık bir trompeti çalma fikri bugün akla bile gelmezdi” diyerek o dönemin cesaretine dikkat çekiyor. Yaklaşık 150 milyon kişinin dinlediği bu yayında, orkestra şefi James Tappern antik enstrümanlardan net sesler çıkarmayı başardı. Radyocu Rex Keating yayını, “Mısır’ın görkemli geçmişinden gelen bu iki ses, tüm dünyada yankılandı” diyerek kapattı. Carter ise bu yayından kısa süre önce 64 yaşında kanserden vefat etti.
Nerede: Günümüzdeki Durum ve Kalan Gizemler
Tutankamon‘un mumyalanmış bedeni halen Krallar Vadisi‘ndeki yerinde duruyor. Ancak mezardan çıkarılan 5000’den fazla nesnenin tamamı henüz tam olarak incelenmiş değil. Oxford Üniversitesi‘nden Elizabeth Frood, 2019’da yaptığı açıklamada eserlerin sadece üçte birinin analiz edildiğini belirtti. Tüm bu paha biçilemez koleksiyon, 2025 yılı itibarıyla Büyük Mısır Müzesi‘nde ziyaretçilerle buluşacak şekilde hazırlandı.
